Som vi har skrive før: Brannsikringa kostar rundt 1,9 millionar kroner. Riksantikvaren stiller med inntil 900.000 kroner, resten tar Bara Eiendom. Og det er sjølvsagt fleire enn prestane som set pris på dette, men tittelen passa til bildet. Både kyrkjegjengarar, bygdefolk og alle med litt interesse for lokalhistorie set pris på at den eine av dei to mellomalderkyrkjene i kommunen no er brannsikra.

Arbeidet starta våren 2019, men på grunn av korona og omfattande fornminnesjekk i samband med grøftegraving til ny vassforsyning, vart prosjektet periodevis utsett. Heldigvis, synest både kyrkjeverje og velgjerar, fann ikkje arkeologane noko som utsette prosjektet ytterlegare.

Tysdag føremiddag vart sprinklaranlegget formelt overtatt av Kvinnherad kyrkjelege fellesråd. Til stades var Knut Galtung Døsvig på vegner av den rause givar; Bara Eiendom. Det er eitt av Galtung Døsvig-familien sine mange selskap, og godt kjent i Kvinnherad på grunn av millionar gitt til ulike baroni-prosjekt.

Frå Kvinnherad kyrkjelege fellesråd stilte kyrkjeverje Torstein Aarthun og kyrkjetenar Helge Furdal. Vidare var det representantar frå involverte firma som har stått for utføringa av arbeidet: Sprinklarspesialist Guro Hjelmervik i COWI som har styrt prosjektet, Aslak Mikkelsen frå Skåtun VVS og Audun Enæs frå H2 Elektro.

Familietilknyting

Det er ikkje heilt tilfeldig at Knut Galtung Døsvig (74) drysser pengar over Ænes kyrkje. Sjølv har han hytte på Ænes, far til Knut var fødd på Ænes, og nokre historikarar meinte at det var ein av stamfedrane til Knut som drog i gang kyrkjebygginga ein gong rett før år 1200. Dette går fram av 750-årsskriftet til Ænes kyrkje, der det også blir opplyst om at andre historikarar sår tvil om denne teorien.

– Den direkte årsaka til at eg engasjerte meg var at eg ofte har sett på denne gamle kyrkja og tenkt på kor gale det var at den ikkje var sprinkla. Det er for seint å snyta seg når nasen er vekke. Og utan samanlikning for øvrig, var brannen i Notre-Dame ein vekkar. Då tenkte eg at pokker, no må eg sjå om eg kan få gjort noko, fortel Galtung Døsvig.

Som tenkt som gjort. Galtung Døsvig kontakta Bård Kråkevik, bror til Herborg og tidlegare baroni-tilsett, fordi han jobbar med slikt.

– Han gjorde meg merksam på Riksantikvaren sine ekstraløyvingar på området og eg kontakta dei. Dei var utruleg imøtekomande, rosar Galtung Døsvig.

Han kontakta så COWI sin ekspert på sprinkling av mellomalderkyrkjer.

– Og så var vi i gang, det var våren 2019. Så var det altså koronaen og noko teskeigraving (bergensk for fornminneundersøkingar, red. mrk.) som forseinka det litt.

Reknestykket er ikkje heilt gjort opp, men truleg landar sluttsummen på nær 1,9 millionar kroner.

Tørt sprinklaranlegg

Av tryggleiksomsyn er store delar av sprinklaranlegget rett og slett ikkje offentleg, så det var avgrensa kva lokalavisene fekk ta bilde av. COWI-konsulenten forklarte elles at det er tale om eit tørt sprinklaranlegg – det betyr at det ikkje står vatn i røyra.

– Dette for at det ikkje skal oppstå frostskadar og lekkasjar. Elles er det eit vanleg sprinklaranlegg, forsikra Hjelmervik då pressa truleg for første gong fekk omvising i vassrøyr unnateke offentlegheita.

Og inne i kyrkja sitt hovudrom, kyrkjeskipet, var det knapt råd å få auge på sprinklaranlegget. Med mindre gudstenesta er totalt uinteressant og du blir sitjande og gapa med blikket rett opp i taket, tippar me det er mange som ikkje kjem til å leggja merke til dei unnselege røyrstubbane som stikk litt nedanfor takbjelkane nokre stader i himlinga.

– Det som er spesielt med eit slikt oppdrag er at ein må forhalda seg til Riksantikvaren sine føringar, fortalde Mikkelsen.

Og det er vel berre å slå fast: Dess mindre ein legg merke til sprinklaranlegget i ei mellomalderkyrkje, dess meir vellukka er jobben som er gjort.

Mykje treverk

Den ikkje heilt vakne lesar og kanskje noko lunkne kyrkjegjengar vil kanskje lura på kvifor ei steinkyrkje må brannsikrast. Vi overlét til velgjerar Galtung Døsvig til å forklara:

– Det vil faktisk kunna brenna godt for det er mykje treverk inne. Og det er inne i kyrkja mesteparten av historia og totalbildet ligg.

Luringen Galtung Døsvig har elles også ein anna tanke bak den økonomiske støtta:

– Vi har sett at når vi har hjelpt baroniet, så har det vore lettare og lettare å få andre til å koma inn med pengar, både stiftingar og andre aktørar. Håpet er at andre no gjerne bidrar med å sikra Kvinnherad kyrkje på same måte.

– Men først og fremst gjer du dette på grunn av familietilknytinga di til Ænes?

– Nei, det er vel mest fordi eg har hytte her og har sansen for dette. Har sikkert med alder å gjera – det er kjekt å gjera slike ting når ein er gamal og har råd til det, humrar velgjeraren.

Han har elles ei artig familiehistorie knytt til kyrkja:

– I si tid, under krigen må det ha vore, ville far min kosta kyrkja eit nytt tårn då det gamle i blikk var rusta. Han hadde då slått seg opp i Bergen og hadde råd. Men det ville ikkje soknet ha noko av – det var dei for stolte til. I staden kosta far min ny Ænes bru nokre år seinare (1947). Men no har eg fått tatt litt igjen då, med mitt bidrag til sprinklaranlegg i kyrkja, ler Galtung Døsvig.

Glad kyrkjeverje

Kyrkjeverje Torstein Aarthun hadde god grunn til å smila denne dagen, og me måtte berre spørja:

– Dersom ikkje Bara Eiendom hadde stilt opp på denne måten, kva hadde skjedd her med omsyn til brannsikring?

– Eg kom inn i jobben etter at dette var bestemt. Men når eg ser kva me har av midlar til vedlikehald av 12 kyrkjer, så er det klart at me ikkje hadde hatt sjanse til ei slik investering på det ordinære budsjettet.

– Så på ein skala frå ein til ti, kor glade er kommunen og Kvinnherad kyrkjelege fellesråd for gåva?

– Me er veldig glade for dette – her er skattar me må ta vare på. Fellesråda rundt om burde vel eigentleg ikkje hatt som oppgåve å ta vare på så gamle kyrkjer, for det er så spesielle objekt. Ænes og Kvinnherad kyrkjer er heilt unike i Kvinnherad som mellomalderkyrkjer.

Og overrekkinga fekk kyrkjeverja til å filosofera litt:

– Det er ikkje kvar dag me overtar ei så flott og dyr gåve, og håpar vi aldri kjem til å bruka den.