Nye reglar tvang Gunnhild (42) på sosialen: – Dette er brot på grunnlova og ein kamp eg ikkje gir opp

Gunnhild Sæbø er sjuk. Etter Nav- regelverket har ho ikkje rett på sjukepengar, arbeidsavklaringspengar eller uføretrygd. Siste utveg er sosialstønad. – Det er ei grusom og katastrofal oppleving.

Gunnhild Sæbø er sjuk. Etter Nav- regelverket har ho ikkje rett på sjukepengar, arbeidsavklaringspengar eller uføretrygd. Siste utveg er sosialstønad. – Det er ei grusom og katastrofal oppleving.

Gunnhild Sæbø (42) er ei av mange i Noreg som vart ramma då Nav stramma inn regelverket.

DEL

Ho er sjuk, og ho har vore sjuk lenge. Ho har fått avslag på forlenging av arbeidsavklaringspengar og kan ikkje søkja uføretrygd. No er einaste inntekta sosialstøtte.

– Det er fortvilande. Etter at avslaget kom, har helsa mi blitt ti gonger verre.

Gunnhild Sæbø fortel at ho tidlegare var i full jobb og elska arbeidet sitt. Ho gav alt for oppgåvene i jobben i tretten år på kundesenteret, inkludert nokre år som teamleiar.

– Eg gjekk «all in» for jobben, og var nok under mykje stress i alle desse åra. I 2014 møtte eg veggen. Kroppen sa stopp, fortel Gunnhild.

Etter eit år som sjukemeldt vart det klart at ho ikkje greidde å koma tilbake til arbeidet. Ho forsøkte fleire gonger, men til og med tjue prosent arbeid vart for mykje. Kroppen ville ikkje. Ho og sjefen vart einige om at ho skulle seia opp, sidan ho forstod at det ville ta tid å bli frisk.

– Det var fortvilande, men eg var for sjuk til å arbeida. Eg følte at eg ikkje var til hjelp for bedrifta mi. Dei tapte jo pengar på at eg var sjuk, seier Gunnhild, og peikar på ironien i at ho gjorde bedrifta ei teneste ved å sjølv seia opp jobben.

Ho fekk då arbeidsavklaringspengar (AAP), som er ein mellombels stønad frå Nav som ein kan få medan ein er under medisinsk utgreiing. Etter utgreiinga skal ein enten tilbake i jobb eller få høve til å søka uføretrygd.

I denne perioden vart det klart at Gunnhild hadde ME. Ho har dei seinare åra fått prolaps i nakken, som også gir store plager. Operasjon er så risikabelt at det ynskjer ho ikkje.

– Eg kan risikera å bli lam. Så då må eg heller leva med smertene.

Gunnhild fortel at ho hadde fire legar på fire år, og det var ingen som følgde ho tett nok.

– Eg føler at ein plass på vegen mista Nav og legane taket i meg. Hos tidlegare legar har eg faktisk kravt å bli medisinsk utgreidd, for å finna ut av kva som feilar meg, utan å få det. Eg flytta attende til heimkommunen min, Kvinnherad, i denne perioden, for to og eit halvt år sidan. Etter kvart fekk eg endeleg koma til ein fantastisk lege. Den noverande legen min har verkeleg tatt tak i situasjonen min. Han ser meg, seier Gunnhild.

Etter fleire år på AAP frå Nav er ho no i gang med å få behandling og bli utgreidd.


Utbetalinga stoppa

Gunnhild fortel at ho ikkje fekk utbetaling frå Nav i november. Ho skjøna ingenting. Nav opplyste først at dette berre var ein teknisk feil. Etter kvart vart det likevel klart at AAP-utbetalinga var stoppa fordi ho hadde mottatt denne i fire år, som er maksimal tid.

– Eg snakka med sakshandsamaren min i Nav, her lokalt. Ho er veldig flink, har forståing og tar meg på alvor. Fordi eg ikkje var ferdig utgreidd søkte eg om å få AAP-stønaden forlenga.

Gunnhild fekk avslag på dette. Ho meiner dette i hovudsak skuldast ei legeerklæring frå den tidlegare legen, som i beste fall var mangelfull. I tillegg vart regelverket endra slik at det er nærast umogeleg å få forlenga AAP-perioden.

– Eg har anka avslaget. Om så er, tar eg saka mi heilt til trygderetten. Dette er ein kamp eg ikkje gir meg på.

Gunnhild understreker at ho har fått god hjelp på det lokale Nav-kontoret, og ho lastar ikkje nokon der. Vedtaket blir gjort av Nav sentralt, og ho peikar på at det er merkeleg at nokon som sit så langt unna skal ta slike avgjerder.


På sosialen

Etter ei tid utan noko som helst form for inntekt, såg ho seg tvungen til å søkja om sosialstøtte.

– Den legeerklæringa førte til at eg hamna på sosialen. Å søkja sosialstøtte gjer noko med deg, det knekk deg psykisk å stå der med lua i handa. Det er ei grusom og katastrofal oppleving.

Det er vanskeleg å leva for berre 5.000 kroner i månaden. Kvar månad går ho i minus.

– Med sosialstøtte har eg ikkje råd til all den medisinske behandlinga eg treng. Det er enkelte typar behandling som blir dekt av Nav Sosial, andre ikkje. No skal eg til dømes på behandling i Haugesund. Sjølve behandlinga får eg dekt, men ikkje reisa dit, så eg veit ikkje om eg kan dra.


Kvifor ikkje uføretrygd?

– Kvifor søkjer du ikkje om uføretrygd?

– Det kan eg ikkje! Eg er jo framleis under behandling og utgreiing. Du må vera ferdig avklart før du får uføretrygd. Det er Nav sjølv som opnar for at du kan søka dette, men då må du fyrst vera heilt ferdig avklart. Viss du berre søker utan dette får du avslag. Så det går ikkje.

Gunnhild fortel at ein tidlegare kunne få AAP-støtte heilt til det var medisinsk avklart om ein skulle ut i arbeid eller ikkje. Desse reglane vart kraftig endra ved dei nye reglane for AAP, som tredde i kraft første januar 2018.

– Det er korta ned på maksimal tid for AAP, frå 4 til 3 år. I tillegg så er det blitt nærast umogeleg å få forlenga AAP utover desse åra, sjølv for dei i min situasjon, som var inne i eit behandlingsløp før dei nye reglane kom.

– Kva tenkjer du om det?

– Det er heilt utruleg urettferdig! Det er så mange dette gjeld. Eg meiner at dette heilt klart bryt med den norske grunnlova, der paragraf 97 seier at inga lov kan få tilbakeverkande kraft. Og uansett korleis ein vender på det så blir helsa dårlegare av dette. Etter avslaget på å få forlenga AAP-peroiden har helsa mi blitt ti gonger verre.


Engasjert

– Det er viktig å få fokus på dette. Det er så mange dette rammar, men så få som eigentleg kjenner regelverket. Til og med Anniken Hauglie gav inntrykk at ein «berre kan» søka uføretrygd. Det er skummelt at ikkje eingong ho forstår reglane. Det bør jo vera eit minstekrav for arbeidsministeren.

Gunnhild opplever at det fortsatt er enkelte som trur at menneske som mottar pengar frå Nav berre prøver å utnytta systemet; at dei ikkje gidd å arbeida og lèt som dei er sjuke.

– Det er mogeleg at ein kunne lura systemet tidlegare, det veit ikkje eg. Men det er heilt klart ikkje mogeleg no. Alle som blir uføretrygda i dag, har ein reell grunn.

Gunnhild har engasjert seg i denne saka. Ho har skrive fleire lesarinnlegg om emnet. To av desse kom på topp av lesne saker i Dagsavisen. Ho har også nyleg blitt moderator på Facebook-sida «Aksjon mot AAP-forslag». Her skriv ho innlegg og svarer på spørsmål. Ho forsøker å hjelpa andre og spreia informasjonen om korleis reglane påverkar liva til folk.

– Det tar det meste av kreftene mine. Eg er sjuk, og blir ikkje friskare av å engasjera meg, men eg meiner at dette er så viktig at det er verdt det. Kampen held meg oppe. Eg skal kjempa!

Gunnhild ser seg sjølv som heldig som i det heile tatt klarar å gjera dette. Ho fortel om fleire som er blitt psykisk sjuke i hennar situasjon, og som til og med er blitt så fortvila at dei har forsøkt å ta livet sitt.


På jakt etter lokalpolitikarar

– No er det jo lokalval til hausten. Vi er på jakt etter lokalpolitikarar som kjempar for menneske som står utanfor arbeidslivet. Dei må ta dette opp på sentralt hald, og ta det inn i valprogramma sine.

– Sosialstøtte blir utbetalt frå kommunebudsjettet, så alle i min situasjon blir ført over til kommunen. Dette blir feil. Eg er redd for at dette går ut over andre tilbod i kommunen, som helsetenester og skuletilbod.

Gunnhild peikar på at kommunane allereie har ein stram økonomi, og meiner at det er staten som må hjelpa her, ikkje kommunane.

– Ved å stå fram i avisa håpar eg at også andre kan stå fram med si historia og erfaringa si. Både andre som er i min situasjon, og legar, advokatar og jamvel Nav-tilsette har opplevd dei nye reglane og sett kor urimelege dei er.

Gunnhild er no med på å planleggja både underskriftskampanje og folkeaksjonar. Dei jobbar med å laga til demonstrasjon. Denne skal vera i Oslo, så ho kan ikkje møta opp sjølv. Ho har ikkje pengar til å reisa dit.

– Dagens regjering vil ha finare statistikk og gi eit inntrykk av at folk er komne ut i arbeid. Det er ikkje sant! Dei som ikkje lenger står i statistikken for arbeidsavklaringspengar har ikkje komne i arbeid, men på sosialen.


Skal sjå på konsekvensane

Anne-Cathrine Grambo, seksjonssjef i Kunnskapsavdelinga i Nav, uttaler at Nav skal analysera konsekvensane av dei ulike endringane i AAP-regelverket. Målet er å ha nokre resultat klare før sommaren 2019. Tala på personar som har gått frå AAP til sosialstønad for 2018 er ikkje klare på nasjonalt nivå.

I følge Arild Berg ved Nav Kvinnherad er talet på AAP-mottakarar i kommunen per i dag 249, frå 274 ved inngangen til 2018. I 2018 søkte 10 personar i Kvinnherad kommune sosialstønad etter endt AAP-yting.



Send tekst og bilde «

Vi vil gjerne høyra om smått og stort som går føre seg i Kvinnherad. Hjelp oss å vera overalt!

Artikkeltags